Visvriendelijk sluisbeheer

De Afsluitdijk is een enorme barrière voor vis. Rijkswaterstaat voert visvriendelijk spui- en schutsluisbeheer uit zodat de vissen deze barrière toch kunnen passeren. Visvriendelijk sluisbeheer is het op een slimme manier bedienen van de sluizen die gebouwd zijn om water en/of schepen door te laten. Dit project is gerealiseerd in 2015.

Afbeelding

Hoe werkt het?

In 2014 heeft Rijkswaterstaat onderzocht hoe de Afsluitdijk weer open gezet kan worden voor de vissen door middel van visvriendelijk sluisbeheer. Het onderzoek richtte zich op de spuisluizen en op de schutsluizen. De resultaten zijn veelbelovend.

Visvriendelijk schutsluisbeheer
Een schutsluis is een sluis waardoor schepen van het IJsselmeer naar de Waddenzee kunnen en omgekeerd. Het schip vaart de sluis in, de sluis gaat dicht, het water in de sluis wordt op gelijk niveau gebracht als het water waar het schip heen wil, de sluis gaat aan de andere kant open en het schip kan door de Afsluitdijk heen. Dit systeem kun je ook gebruiken voor vissen, zij zwemmen vooral ‘s avonds en ‘s nachts. Rijkswaterstaat heeft in 2014 tests gedaan met visvriendelijk schutsluisbeheer door ’s avonds de schutsluizen open te zetten voor vis. De eerste resultaten zijn veelbelovend: er gaan duizenden vissen per uur door een sluis. Per jaar laten we op deze manier 160 miljoen extra vissen binnen.

Verbetering visvriendelijk spuisluisbeheer
Bij het visvriendelijk spuibeheer dat Rijkswaterstaat al jarenlang toepast kunnen alleen sterke vissen zoals zalm en zeeforel, van Waddenzee naar IJsselmeer migreren door de spuisluizen in de dijk. Voor veel andere vissen is de stroming te sterk. Daarom is gezocht naar nieuwe methodieken. 

De spuisluizen zijn bedoeld om het overschot aan zoet water in het IJsselmeer te lozen op de Waddenzee. Ze gaan normaal gesproken pas open als het de waterstand in de Waddenzee lager is dan in het IJsselmeer. Door de spuisluizen iets eerder open te doen komt er water vanuit de Waddenzee het IJsselmeer binnen en kunnen een heleboel vissen naar binnen glippen. Het zoute water wat hiermee naar binnenkomt wordt afgevoerd via ‘zoutwaterafvoersystemen’. Hoe dit in zijn werk gaat wordt hieronder uitgelegd. Visvriendelijk spuien kan meestal twee keer per etmaal worden toegepast. Alleen in tijden van droogte en bij extreem natte omstandigheden moet Rijkswaterstaat alle schuiven en kokers maximaal dicht houden of juist open zetten. Het zoutwaterafvoersysteem Rijkswaterstaat heeft bij Den Oever en Kornwerderzand een zoutwaterafvoersysteem aangelegd om het zoute water wat met visvriendelijk sluisbeheer naar binnen komt af te voeren. Zout water is zwaarder dan zoet water en zinkt in de diepe putten aan de IJsselmeerkant van de Afsluitdijk. Om te voorkomen dat dit zich verder verspreid en daarmee de drinkwatervoorziening en de landbouw hindert zijn zoutwaterafvoersystemen aangelegd.

Het zoutwaterafvoersysteem werkt volgens het systeem van communicerende vaten. Zodra het waterpeil op de Waddenzee onder het peil van het IJsselmeer zakt, zorgt de waterdruk in het IJsselmeer ervoor dat het water via een buis vanuit het IJsselmeer naar de Waddenzee gaat stromen. Wanneer het peil op de Waddenzee stijgt tot boven het waterpeil van het IJsselmeer sluit het systeem automatisch om zo water te ‘keren’.