Vismigratierivier Afsluitdijk

De Afsluitdijk bracht ons veiligheid, maar veroorzaakte tegelijkertijd ook schade aan de natuur. De afsluiting creëerde  een hindernis voor trekvissen. De Vismigratierivier zorgt ervoor dat de Afsluitdijk weer open gaat voor vis. Het is een innovatief plan om de Waddenzee en het IJsselmeer weer met elkaar te verbinden. Zo kunnen straks vele soorten trekvissen hun paai- en leefgebieden weer bereiken.

Afbeelding

Techniek

Op deze pagina laten we de technische kant van de Vismigratierivier zien.


Wie maakt de doorgang door de dijk?

Wie maakt de doorgang door de dijk?

De opening in de Afsluitdijk wordt in opdracht van Rijkswaterstaat gemaakt. De Vismigratierivier wordt vervolgens in opdracht van samenwerkende regionale overheden aangelegd. Hoofdopdrachtgever voor het aanleggen van de Vismigratierivier Afsluitdijk is Provincie Fryslân.

Een belangrijk kenmerk van de Vismigratierivier is dat deze samen met de natuur wordt gebouwd; een eco-systeem passage. De aannemer legt de basis aan; een opening door de dijk en de contouren van de rivier. De natuur krijgt daarna de kans om de rivier verder vorm te geven en op de motor van het getij te laten functioneren. Deze manier van bouwen vraagt van betrokkenen een omslag in denken. Niet strijden tegen en beheersen, maar samenwerken met natuur.


Hoe gaat de opening door de dijk eruit zien?

Hoe gaat de opening door de dijk eruit zien?

Er is gekozen voor een echte opening door de dijk met veel vrije natuurlijke lichtinval. De Vismigratierivier is een 4 kilometer lang ecoduct in het water. Om de veiligheidsfunctie van de Afsluitdijk te waarborgen kan de Vismigratierivier aan beide kanten worden afgesloten.

Opening door de Afsluitdijk. Een voetpad maakt het mogelijk om langs het water te wandelen dwars door de Afsluitdijk.

Hoe groot wordt de opening?

De opening wordt 10 meter hoog en 15 meter breed. De lengte van de doorgang is 100 meter, net zolang als de Afsluitdijk breed is. De waterdiepte is 4 meter.

Techniek van de Vismigratierivier Afsluitdijk

Bij eb stroomt IJsselmeerwater door de Vismigratierivier richting de Waddenzee. Een zoete lokstroom van tussen de 20 en 40 m3/sec zorgt dat vissen tegen de stroom in zelfstandig op eigen kracht vanuit de spuikom van de Waddenzee naar het IJsselmeer toe kunnen zwemmen. Actieve zwemmers, zoals zalm, fint en zeeforel maken gebruik van deze situatie.

Tijdens vloed stroomt het water andersom, de Vismigratierivier in vanaf de Waddenzee. Nu liften de meer passieve zwemmers zoals de glasaal, als getijdemigranten met de stroom mee richting IJsselmeer.

Aan de Waddenzee kant komen, als entree naar de Vismigratierivier, twee instroomopeningen vanuit de spuikom om de vindkans van de rivier voor vis optimaal te maken.

Een brakwater gebied wordt aangelegd omdat dit voor vis belangrijk is om te wennen aan zoeter wordend water. Dit gebied ligt aan de IJsselmeerkant van de dijk. Het  gebied zorgt dat vis even op adem kan komen en vervolgens zonder conditieverlies doorzwemt.

Het definitief technisch ontwerp van de Vismigratierivier Afsluitdijk heeft de volgende kenmerken:

  • De westzijde krijgt een levende, zachte zand oever.
  • De oostzijde wordt een strakke stenen dijk.
  • Er is een grote brakke zone ook wel zoetwatergetijdengebied genoemd.

  


Techniek van de Vismigratierivier Afsluitdijk

Wat voor materiaal wordt gebruikt om Vismigratierivier aan te leggen?

De wanden en het plafond van de coupure worden gemaakt van beton.

Om de basis van het systeem aan te leggen is daarnaast voor de contouren naar schatting 185.000 ton steen nodig en ongeveer een miljoen M³ zand.  Zogenaamde bio bouwers zoals riet en schelpen moeten de uiteindelijke rivier ‘aankleden’ en verder vorm gaan geven.

De instroomopeningen aan de Waddenzeezijde worden elk 15 meter breed en 4 meter diep. De Vismigratierivier wordt bij zeer hoge waterstanden op zee vanwege waterveiligheid afgesloten. Daartoe wordt de opening in de Afsluitdijk voorzien van een zogenaamde ‘waterveiligheidskering’; een schuifconstructie die de hele opening in de dijk kan afsluiten. De schuif heeft een indicatieve breedte van 13 meter en een hoogte van 12 meter.  

Er is berekend dat er bij vloed 400.000 M³ water de Vismigratierivier instroomt en bij eb stroomt er 800.000 M³ naar buiten richting de Waddenzee.

De kern van de dammen die voor de Vismigratierivier worden gebouwd zijn van zand en worden afgewerkt met breuksteen (indien mogelijk uit hergebruik van de Afsluitdijk).

 


Wat voor materiaal wordt gebruikt om de Vismigratierivier aan te leggen?

Eco-engineering Contouren

De oostelijke strekdam sluit aan bij het oude technische complex. De westelijke strekdam is uitgevoerd in zacht materiaal dat aansluit op de zeebodem. Het materiaal voor de strekdammen komt als mogelijk uit restanten steenbekleding van de Afsluitdijk (indien de huidige steenbekleding wordt vervangen).

Eco-engineering Zand

Er is 1.000.000 m3 zand nodig dat o.a. wordt hergebruikt vanuit de N31 bij Harlingen.

Eco-engineering Rivier

Om een stroomgeul te creëren moet er worden gebaggerd en gegraven. Biobouwers bewortelen het zand en de zachte delen voor stevige zoden t.b.v. het vastleggen van het zand. Door stenen willekeurig in de rivier te gooien worden schuilplaatsen gecreëerd.

Eco-engineering Kunstwerken

Met kunstwerken wordt bedoeld de aanleg van de opening door de Afsluitdijk, de inzwemopening voor de vis. De inzwemopeningen vanuit de spuikom Waddenzee zijn 15 meter breed en gemiddeld 4 meter diep t.o.v. NAP; diepte varieert op het tij. De open Vissluis is het afsluit- waterbeheersingsmiddel in de uitmonding van de VMR in het IJsselmeer. De plek waar de vis dus kan uitzwemmen vanuit de VMR in het IJsselmeer. Dit is dus tevens het instroompunt van de zoetwaterlokstroom vanuit het IJsselmeer.

Eco-engineering Getij

Naar schatting zwemmen er per jaar 250.000.000 vissen door de Vismigratierivier.